De tien redenen die het vaakst worden genoemd om met social media te stoppen zijn: je bespaart uren per week, je aandacht wordt minder versnipperd, je slaapt beter zonder scherm vlak voor het slapengaan, je vergelijkt je leven minder met de gefilterde versie van anderen, je geeft minder persoonlijke gegevens af, je ziet fors minder reclame en koopt daardoor minder impulsief, je trapt minder snel in nepwebshops en misleidende aanbiedingen, je raakt minder betrokken bij online ruzies, je krijgt je nieuws uit bronnen die je zelf kiest, en je onderhoudt contact weer rechtstreeks in plaats van via reacties. Vooral de reclamekant is groter dan veel mensen denken: sociale platformen zijn in de eerste plaats advertentiebedrijven. Hieronder staat wat dat betekent en hoe je verstandig afbouwt.
Hoeveel reclame zie je eigenlijk per dag?
In een sociale tijdlijn wisselen berichten van bekenden zich af met gesponsorde berichten, en dat aandeel is aanzienlijk. Advertenties zijn bovendien afgestemd op wat je eerder bekeek, waardoor hetzelfde product blijft terugkomen tot je klikt. Die herhaling is precies wat koopgedrag stuurt. Bij een deel van de berichten is het onderscheid lastig, omdat promotie verpakt zit in een persoonlijk ogende aanbeveling. In Nederland moet reclame herkenbaar zijn, ook als een maker die zelf plaatst; wat daarbij de regels zijn, staat beschreven bij de Stichting Reclame Code. Wie de apps weglaat, verwijdert in één klap het grootste deel van die dagelijkse blootstelling.
Waarom lopen online aankopen via social media vaker mis?
Nepwebshops en misleidende advertenties gebruiken sociale kanalen graag, omdat een advertentie daar snel veel mensen bereikt en er weinig context bij staat. Signalen om op te letten zijn: een prijs die ver onder de markt ligt, alleen vooruitbetaling mogelijk, geen fysiek adres, en een winkel die je nergens anders terugvindt. Controleer altijd of er een KvK-nummer en een duidelijke retourregeling vermeld staan. De Autoriteit Consument en Markt publiceert waar je op moet letten bij online aankopen en waar je een melding kunt doen. Onafhankelijke producttests en vergelijkingen vind je bij de Consumentenbond, een betere basis voor een aankoop dan een gesponsord filmpje.
Wat gebeurt er met je gegevens?
Om advertenties te kunnen richten, houden platformen bij hoe lang je naar iets kijkt, waar je op klikt, met wie je contact hebt en vaak waar je bent. Dat profiel wordt gedeeld met adverteerders in de vorm van doelgroepen. Je hebt recht op inzage in die gegevens en op verwijdering ervan; de Autoriteit Persoonsgegevens legt uit hoe je zo'n verzoek indient. Handig om te weten: vrijwel alle platformen bieden de mogelijkheid je volledige gegevens te downloaden. Doe dat voordat je een account sluit, dan bewaar je je foto's, berichten en contactenlijst.
Wat levert het op in tijd en rust?
Zet de schermtijdmeting van je telefoon aan en kijk een week mee. Naast het totaal is het aantal keer dat je de app opent veelzeggend, want elke keer kost het opnieuw moeite om terug te keren naar waar je mee bezig was. Zonder de apps merken mensen doorgaans dat langere bezigheden weer lukken en dat de avond rustiger verloopt. Een telefoonvrij laatste uur voor het slapen is daarbij de stap met het meeste effect. Uitleg over bewuste omgang met schermen en over mediagebruik in gezinnen staat op Mediawijsheid.nl.
Wat doet het vergelijken met je verwachtingen?
Op sociale platformen zie je vooral geslaagde interieurs, geslaagde vakanties en geslaagde dagen. Dat is een selectie, geen gemiddelde. Voor wie geïnteresseerd is in wonen of inrichten werkt dat dubbel: je ziet niet alleen mooie resultaten, maar ook doorlopend producten die je nodig zou hebben om er zo uit te zien. Het gevolg is een verwachtingspatroon dat losstaat van wat een huis of een dag normaal kost. Als die stroom wegvalt, verdwijnt ook het gevoel dat er telkens iets ontbreekt. Wie inspiratie wil houden, kan beter kiezen voor een tijdschrift, een boek of een site die je zelf opzoekt, omdat je dan bepaalt wanneer je kijkt.
Hoe bouw je af zonder alles kwijt te raken?
Werk in stappen. Zet eerst alle meldingen uit. Verwijder daarna de apps en gebruik ze hooguit via de browser op een vast tijdstip. Download vervolgens je gegevens en noteer welke contacten en groepen je echt wilt houden; spreek met die mensen een ander kanaal af. Zet daarna je accounts op pauze in plaats van ze meteen te wissen, en neem een maand de tijd. Evalueer eerlijk wat je hebt gemist: vaak blijft dat beperkt tot een enkele praktische groep, waarvoor meestal een alternatief bestaat. Zeg je toch niet alles op, kies dan één platform dat je houdt en schrap de rest. Zet tot slot je advertentievoorkeuren uit bij de diensten die je wel blijft gebruiken, en gebruik voor aankopen een vaste bedenktijd van een paar dagen. Die twee gewoonten alleen al schelen het meeste geld.
